Cyflwyniad

Pan fyddwch yn anfon eich plant i’r ysgol neu’r coleg, rydych chi’n ymddiried yn y staff sy’n gweithio yno i’w cadw’n ddiogel.

Yng Nghymru, mae’n rhaid i unrhyw un sy’n gweithio fel athro neu weithiwr cymorth dysgu mewn ysgol neu leoliad addysg bellach, gweithiwr ieuenctid/gweithiwr cymorth ieuenctid cymwysedig, neu ymarferwr dysgu seiliedig ar waith, gofrestru gyda Chyngor y Gweithlu Addysg (CGA). Ar hyn o bryd, mae hynny’n cynnwys dros 95,000 o unigolion.

Mae disgwyl i bawb sy’n cofrestru ddilyn Cod Ymddygiad ac Ymarfer Proffesiynol CGA.

Nod y gofynion hyn yw helpu amddiffyn nid yn unig dysgwyr a phobl ifanc, ond chi fel rhieni a gwarcheidwaid hefyd.

Diben y ddogfen hon yw dweud wrthych am y gofynion ar ymarferwr cofrestredig ac esbonio beth yw eich hawliau fel rhiant/gwarcheidwad os bydd cofrestrai’n torri’r Cod.

Hayden Llewellyn - Prif Weithredwr, Cyngor y Gweithlu Addysg (CGA)

Jason Elsom - Prif Weithredwr, Parentkind

Gwybodaeth am CGA

Cyngor y Gweithlu Addysg (CGA) yw’r rheoleiddiwr proffesiynol, annibynnol ar gyfer y gweithlu addysg yng Nghymru.

Ein swyddogaeth graidd yw rheoleiddio er budd y cyhoedd. I wneud hyn, rydym yn cynnal Cofrestr o Ymarferwyr Addysg sy’n gymwys i weithio mewn ysgolion, addysg bellach, gwaith ieuenctid, dysgu seiliedig ar waith, ac addysg oedolion yn y lle cyntaf. Yn ail, rydym yn cyhoeddi Cod Ymddygiad ac Ymarfer Proffesiynol sy’n cyflwyno’r safonau a ddisgwylir gan y rhai sydd wedi cofrestru. Yn drydydd, rydym yn ymchwilio i honiadau o ymddygiad proffesiynol annerbyniol, anghymhwysedd proffesiynol difrifol, a/neu droseddau perthnasol, ac yn clywed gwrandawiadau arnynt.

Rydym yn gwneud hyn i amddiffyn dysgwyr, pobl ifanc, rhieni/gwarcheidwaid a’r cyhoedd.

Yn ogystal â’n gwaith rheoleiddio, rydym hefyd yn:

• cynorthwyo cofrestreion i allu cyflwyno’r safonau proffesiynol uchaf trwy ddarparu gwybodaeth, adnoddau a gwasanaethau defnyddiol a luniwyd i gynnig arweiniad a chyfarwyddyd
• ceisio cyfleoedd i lywio a dylanwadu ar bolisi addysg yng Nghymru
• hyrwyddo gyrfaoedd mewn addysg yng Nghymru trwy wefan Addysgwyr Cymru a gwasanaeth eiriolaeth

Gwybodaeth am Parentkind

Mae Parentkind, sy’n elusen ffederal genedlaethol, yn rhoi llais ym maes addysg i bobl â rôl magu plant. Rydym yn buddsoddi adnoddau sylweddol mewn cynrychioli safbwyntiau rhieni am ddysgu eu plant gerbron llywodraethau ac asiantaethau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol. Dywed tystiolaeth wrthym fod pob plentyn ym mhob ysgol a chymdeithas yn gyfan gwbl yn elwa pan fydd rhieni’n cymryd rhan mewn addysg.

Mae rhwydwaith Parentkind o 12,500 o Gymdeithasau Rhieni ac Athrawon yn ysgogi dros 100,000 o wirfoddolwyr i godi dros £120 miliwn yn flynyddol i ariannu offer a gwasanaethau hanfodol i’n hysgolion. Mae’r ymdrech ragorol hon yn codi swm tebyg i brif elusennau’r DU. 

Beth yw cofrestru?

Mae cofrestru gyda CGA yn golygu bod gan y bobl sy’n gweithio gyda’ch plant y sgiliau a’r wybodaeth gywir i ymarfer yn ddiogel ac yn effeithiol, a’n bod ni wedi asesu eu haddasrwydd i gofrestru.

Gallwch wirio bod y staff sy’n gweithio gyda’ch plant wedi cofrestru gan ddefnyddio’ch mynediad cyhoeddus i’r Gofrestr Ymarferwyr Addysg. Yno, gallwch hefyd weld unrhyw unigolion sydd â gorchmynion disgyblu ar hyn o bryd.

Beth yw’r Cod Ymddygiad ac Ymarfer Proffesiynol

Ar ôl cofrestru gyda ni, mae cofrestreion yn ymrwymo i ddilyn ein Cod Ymddygiad ac Ymarfer Proffesiynol (y Cod). Mae’r Cod yn amlinellu’r safonau y disgwylir eu gweld gan gofrestreion, yn y gwaith a’r tu hwnt.

Mae’r Cod hefyd i ddysgwyr, pobl ifanc, rhieni/gwarcheidwaid a’r cyhoedd i ddeall pa ymddygiadau y gallant eu disgwyl gan berson cofrestredig.

Mae codau ymddygiad ac ymarfer yn gyffredin ar draws proffesiynau, gan gynnwys nyrsys, meddygon, deintyddion a chyfreithwyr.

Wrth ddilyn Cod CGA, mae cofrestreion yn ymrwymo i gynnal pum egwyddor allweddol:

1. Cyfrifoldeb Personol a Phroffesiynol
2. Uniondeb Proffesiynol
3. Gweithio Cydweithredol
4. Gwybodaeth a Dealltwriaeth Broffesiynol
5. Dysgu Proffesiynol

Rydym yn cynnig llawer o gymorth, sy’n helpu pobl i ddeall a defnyddio’r Cod. Mae hyn yn cynnwys sesiynau hyfforddiant a chodi ymwybyddiaeth am ddim, a chanllawiau arfer da sy’n cynnig awgrymiadau a syniadau defnyddiol. Os byddai trefnu sesiwn i’ch grŵp neu sefydliad o ddiddordeb i chi, This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it..

Codi pryderon gyda CGA

Mae’r rhan fwyaf o’r atgyfeiriadau a gawn yn dod oddi wrth gyflogwyr ac maent yn cynnwys honiadau o ymddygiad proffesiynol annerbyniol, anghymhwysedd proffesiynol difrifol a/neu euogfarn o drosedd berthnasol. Fel rhiant/gwarcheidwad, gallwch hefyd godi pryder â ni am un o’n cofrestreion os ydych chi o’r farn eu bod wedi torri’r Cod.

Os byddwch chi’n penderfynu codi pryder, rydym yn awgrymu’n gryf eich bod yn darllen ein canllawiau gyntaf oherwydd bydd angen i chi wneud rhai pethau cyn cysylltu â ni.

Mae'r wybodaeth hon ar gyfer personau cofrestredig sy'n paratoi ar gyfer gwrandawiad gan un o Bwyllgorau Priodoldeb i Ymarfer Cyngor y Gweithlu Addysg (CGA).

Sylwch: mae’r rhan fwyaf o’n gwrandawiadau bellach yn cael eu cynnal o bell.

A oes rhaid i mi fynychu gwrandawiad?

Mae CGA yn argymell yn gryf eich bod yn siarad â'ch cynrychiolydd undeb neu gynrychiolydd arall am gyngor a chymorth.

Gallwch benderfynu peidio â mynychu’r gwrandawiad. Ni all CGA eich gorfodi i fynychu ond mae'n argymell yn gryf eich bod yn mynychu. Byddai'n well bob amser gan Bwyllgor Priodoldeb i Ymarfer glywed ymateb y person cofrestredig yn uniongyrchol i fater o ymddygiad neu gymhwysedd. Bydd eich presenoldeb hefyd yn caniatáu i'r Pwyllgor ofyn cwestiynau lle nad yw’r aelodau’n glir eu meddwl am yr hyn rydych wedi’i ddweud yn eich tystiolaeth.

Os nad ydych yn mynychu, gall y Pwyllgor barhau â'r gwrandawiad a dod i benderfyniad yn eich absenoldeb.

Os nad oes gennych gynrychiolydd, mae'n bosibl bydd yr wybodaeth ganlynol yn eich helpu i ddod i benderfyniad ynghylch mynychu.

Mae yna resymau eraill pam nad wyf am fynychu.

Efallai bod yna resymau penodol pam nad ydych am fynychu, neu’n teimlo na allwch fynychu.

Er enghraifft, efallai bod gennych anabledd, salwch neu gyflwr, megis iselder neu orbryder, anhawster dysgu, anabledd corfforol, neu’ch bod yn cael anhawster mewn sefyllfaoedd cymdeithasol. Neu efallai’ch bod chi’n teimlo dan fygythiad oherwydd eich oed, rhywedd, hil, cefndir diwylliannol neu rywioldeb.

Mae’n bosibl y gall CGA awgrymu addasiadau i’r ffordd y rhowch dystiolaeth, er enghraifft trwy drefnu cymorth os oes gennych nam ar eich clyw neu’ch golwg, neu anawsterau symud.

Gallwch ofyn am i’ch tystiolaeth gael ei chlywed yn breifat.

Mae’n bwysig bod CGA yn gwybod am eich anghenion fel y gall sicrhau bod cymorth yn cael ei drefnu.

Nid wyf yn sicr a wyf am roi tystiolaeth mewn gwrandawiad. Beth ddylwn ei wneud?

Unwaith eto, mae CGA yn argymell yn gryf eich bod yn cysylltu â'ch cynrychiolydd undeb neu gynrychiolydd arall a fydd yn helpu i wneud penderfyniadau rydych yn fodlon arnynt.

Ni all CGA eich gorfodi i roi tystiolaeth. 

Ai gwrandawiad cyhoeddus yw hwn? Pwy fydd yno? 

Gwrandawiad cyhoeddus ydyw yn unol â’r Ddeddf Hawliau Dynol – mae hyn yn sicrhau bod pob person yn cael gwrandawiad teg yn yr ystyr y caiff unrhyw un ei fynychu a’i arsylwi. Fodd bynnag, gallwch ofyn i'r Pwyllgor wrando ar rai rhannau o’r gwrandawiad, neu’r gwrandawiad cyfan, yn breifat os oes gennych resymau da iawn. Nid oes rhaid i’r Pwyllgor gytuno i hyn.

Gallai fod aelodau’r cyhoedd neu’r wasg yn arsylwi, ond ni chânt gymryd rhan yn y gwrandawiad. Gallai hyn gynnwys staff o'r awdurdod lleol neu staff sefydliad addysg bellach. Mae’n eithaf anarferol i aelodau’r cyhoedd gan nad oes ganddynt ddiddordeb penodol fynychu.

Pobl eraill yn y gwrandawiad fydd staff CGA, y Pwyllgor, sy’n cynnwys personau cofrestredig a phobl leyg yn bennaf, a chyfreithwyr annibynnol. Y cyntaf o’r cyfreithwyr hyn yw’r Swyddog Cyflwyno. Mae Swyddogion Cyflwyno’n gweithredu ar ran CGA, ac yn cael eu cyflogi gan gwmni cyfreithiol annibynnol. Eu rôl yw cyflwyno tystiolaeth i'r Pwyllgor bod y ffeithiau, fel y nodir yn y Rhybudd Gweithrediadau, wedi'u profi. Gall wneud hyn gyda thystion byw a gwaith papur. Mae’r ail yn gyfreithiwr o gwmni cyfreithiol annibynnol arall sy’n gallu rhoi cyngor cyfreithiol i’r Pwyllgor.

A gaf i ddod â rhywun gyda fi i’r gwrandawiad?

Cewch. Yn ogystal â chynrychiolydd undeb neu gynrychiolydd arall, gallwch ddod â rhywun arall i'ch cefnogi, er enghraifft, ffrind neu berthynas. Ni chaiff neb sy'n dod gyda chi i'ch cefnogi gymryd rhan yn y gwrandawiad.

Ni chaiff arsylwyr aros yn y gwrandawiad os bydd unrhyw ran ohono’n cael ei gynnal yn breifat.

Gallwch hefyd ddod â thystion sy'n gallu rhoi tystiolaeth ar eich rhan. Gall y rhain fod yn dystion sydd wedi bod yn gysylltiedig o bosibl â'r materion y bydd y Pwyllgor yn eu hystyried (y ffeithiau) neu rywun sy'n gallu siarad am eich amgylchiadau personol, eich cymeriad, a/neu eich proffesiynoldeb (lliniariad).

Nid wyf am gael unrhyw gysylltiad â'r tystion mae CGA wedi'u galw. 

Bydd CGA yn trefnu ystafell aros breifat i chi ei defnyddio cyn ac ar ôl y gwrandawiad, ac yn ystod egwyliau ac amser cinio. Gall eich cynrychiolydd undeb a'ch cefnogwyr eraill ddefnyddio hon hefyd.

Os yw CGA wedi galw tystion, byddant yn defnyddio ystafell aros ar wahân. Bydd clercod CGA yn gwneud eu gorau i sicrhau nad ydych yn dod i unrhyw gysylltiad â'r tystion, er bod ardaloedd cyffredin ym mhob lleoliad.

Yn ystod y gwrandawiad mewn person, bydd Clercod yn sicrhau eich bod yn cael eistedd i ffwrdd o stondin y tyst.

A fyddaf yn derbyn y bwndel papurau cyn y gwrandawiad? 

Byddwch. Anfonir hwn atoch 10 diwrnod cyn y gwrandawiad. Anfonir copi hefyd at eich cynrychiolydd undeb neu gynrychiolydd arall.

Bydd yr un bwndel o bapurau ar gael yn stondin y tyst, os penderfynwch roi tystiolaeth.

Mae'n bosibl y gofynnir i chi edrych ar rai dogfennau yn y bwndel os cewch eich holi. Dylech gymryd eich amser i ddarllen pob dogfen yn ofalus cyn ateb unrhyw gwestiynau.

Beth sy’n digwydd yn y gwrandawiad? 

Ar ddiwrnod y gwrandawiad, dylech geisio cyrraedd erbyn 9:30. Mae gwrandawiadau’n dechrau fel arfer am 10:00. Bydd y Clerc yn sicrhau eich bod yn gyfforddus drwy ddangos ystafell y gwrandawiad i chi (os yw mewn person), a’ch tywys i ystafell aros.

Mae cyrraedd mewn da bryd yn golygu y bydd gan eich cynrychiolydd undeb neu gynrychiolydd arall amser i siarad gyda chi am yr hyn fydd yn dilyn. Os nad oes rhywun gyda chi i'ch cefnogi, bydd swyddog o CGA ac ymgynghorydd cyfreithiol CGA yn dod i siarad gyda chi cyn i'r gwrandawiad ddechrau i esbonio’r hyn fydd yn digwydd.

Bydd y Swyddog Cyflwyno’n gosod achos CGA gerbron yn gyntaf. Yn dilyn hyn bydd eich tystiolaeth chi.

Bydd y Clerc yn gofyn i chi naill ai gymryd y llw neu gadarnhau (p’un bynnag sydd orau gennych chi - trafodir hyn gyda chi ymlaen llaw). Os yw’n wrandawiad mewn person, byddant yn rhoi sedd i chi wrth fwrdd y tyst pan fydd hi'n bryd i chi roi tystiolaeth.

Os ydych wedi anfon datganiad at CGA cyn y gwrandawiad, gallech benderfynu, yn dilyn cyngor eich cynrychiolydd, ei ddarllen i'r Pwyllgor. Gallai hwn fod yn brofiad dirdynnol. Mae’n bwysig, felly, pan ofynnir i chi wneud hyn, eich bod yn cymryd eich amser ac yn darllen yn araf a dylai hyn helpu. Ni fydd neb yn eich rhuthro. Gallai eich cynrychiolydd, os oes un gyda chi, ofyn cwestiynau i chi wrth i chi ddarllen, neu ar ôl i chi orffen darllen.

Yna, bydd Swyddog Cyflwyno CGA yn gofyn cwestiynau.

Yn olaf, bydd y Pwyllgor yn gofyn cwestiynau i chi os oes rhai ganddo.

Pa gwestiynau a ofynnir i mi?

Dim ond cwestiynau am eich tystiolaeth ddylai gael eu gofyn.

Bydd pob parti yn y gwrandawiad yn ymwybodol na ddylai cwestiynau fod yn gyfwynebiadol neu’n amhriodol. Bydd Cadeirydd y Pwyllgor neu’r ymgynghorydd cyfreithiol yn camu i mewn os yw tôn yr holi’n newid.

Mae’n bosibl bod y gwrandawiad yn cael ei gynnal peth amser wedi’r digwyddiadau roeddech yn gysylltiedig â nhw. Os ydych wedi anghofio unrhyw fanylion neu ffeithiau, peidiwch ag ofni dweud hynny.

Beth sy’n digwydd os bydd angen hoe arna i?

Bydd y Pwyllgor yn awyddus i sicrhau eich bod yn gyfforddus wrth roi tystiolaeth. Os hoffech gael hoe ar unrhyw adeg, am ba reswm bynnag, cofiwch ddweud hynny. Gallai’r Pwyllgor hefyd benderfynu ei bod yn amser cael hoe os ydych wedi bod wrthi’n rhoi tystiolaeth ers peth amser.

A gaf i roi tystiolaeth yn Gymraeg? 

Cewch. Bydd angen i chi roi 21 diwrnod o rybudd i CGA.

Bydd CGA wedi anfon yr holl wybodaeth sydd ei hangen arnoch bedair wythnos cyn y gwrandawiad. Yn yr wybodaeth hon mae ffurflen o’r enw ‘Presenoldeb Person Cofrestredig’. Gallwch ddefnyddio’r ffurflen hon i roi gwybod i CGA yr hoffech roi eich tystiolaeth yn Gymraeg.

A oes unrhyw beth arall y dylwn ei wybod neu ei ystyried?

Gwnewch yn siŵr bod gennych yr holl wybodaeth sydd ei hangen arnoch cyn diwrnod y gwrandawiad, yn enwedig os yw’r gwrandawiad mewn peron. Yn arbennig, gwiriwch y gwyddoch ble mae lleoliad y gwrandawiad a sut i gyrraedd yno.

Hefyd, nodwch y canlynol:

• dillad gwaith trwsiadus yw’r cod gwisg disgwyliedig ar gyfer gwrandawiadau
• caiff gwrandawiadau eu recordio
• gwaherddir defnyddio ffonau symudol yn ystod y gwrandawiad

Bu’n rhaid i mi deithio i’r gwrandawiad, a chymryd diwrnod i ffwrdd o’r ysgol. A gaf i hawliau treuliau?

Na chewch. Ni all CGA ad-dalu unrhyw gostau i chi.

Pwy all gwyno?

Gall unrhyw berson neu sefydliad wneud cwyn am berson sydd wedi’i gofrestru gyda Chyngor y Gweithlu Addysg (CGA).

Am beth gallaf gwyno?

Mae’n rhaid i gŵyn ymwneud ag ymddygiad proffesiynol annerbyniol neu anghymhwysedd proffesiynol difrifol honedig person cofrestredig.

At ddibenion CGA, ystyr ymddygiad proffesiynol annerbyniol yw ‘ymddygiad nad yw’n cyrraedd y safon a ddisgwylir gan berson cofrestredig’ ac ystyr anghymhwysedd proffesiynol difrifol yw ‘ymddygiad sy’n dangos lefel o gymhwysedd sy’n is o lawer na’r hyn a ddisgwylir gan berson cofrestredig, o ystyried yr holl amgylchiadau perthnasol’.

Pa ymddygiad fydd yn ‘annerbyniol’ yn llygaid CGA?

Dylech ddarllen y Cod Ymddygiad ac Ymarfer Proffesiynol ar gyfer Cofrestreion gyda Chyngor y Gweithlu Addysg, sydd wedi’i amgáu. Mae hyn yn esbonio’r hyn y gallai’r proffesiwn addysg ei ystyried yn ‘annerbyniol’ o ran ymddygiad ymarferydd, ac felly’r math o ymddygiad y gallai fod gan CGA ddiddordeb mewn ymchwilio iddo. Nid yw’r Cod yn trafod pob enghraifft, wrth gwrs.

Fel canllaw, dylech nodi bod y trothwy i CGA ganfod ymddygiad proffesiynol annerbyniol neu anghymhwysedd proffesiynol difrifol yn uchel. Er enghraifft, os caiff person cofrestredig ei ddiswyddo oherwydd ei ymddygiad naill ai tu mewn neu'r tu allan i sefydliad addysgol, mae’n fwy tebygol y bydd CGA o’r farn bod hyn yn annerbyniol.

Mae ymddygiad sy’n annhebygol o arwain at ddiswyddo gan gyflogwr yn llai tebygol o fod yn annerbyniol yn llygaid CGA.

A oes unrhyw beth y mae angen i mi ei wneud yn gyntaf cyn cwyno?

Oes. Dim ond os yw’r un gŵyn yn union eisoes wedi’i hadrodd i gyflogwr neu asiant y person cofrestredig, ac os derbyniwyd ymateb i’r gŵyn honno, y bydd CGA yn ei derbyn. Ystyr ‘cyflogwr’, fel arfer, yw ysgol (Corff Llywodraethu) a/neu’r awdurdod lleol, sefydliad addysg bellach neu unrhyw gorff perthnasol arall sy’n cyflogi gweithiwr ieuenctid, gweithiwr cymorth ieuenctid neu ymarferydd dysgu seiliedig ar waith. Os nad ydych wedi gwneud hyn, bydd angen gwneud hyn yn gyntaf.

Yna bydd angen i CGA weld tystiolaeth ysgrifenedig eich bod wedi cyflwyno’r un gŵyn, a chanlyniad ymchwiliad y cyflogwr neu’r asiant iddi, pan anfonwch y gŵyn i mewn.

Cwynion na fydd CGA yn eu derbyn

Ni fydd CGA yn derbyn cwyn sy’n ymwneud â:

1. pherson nad yw wedi’i gofrestru gyda CGA;
2. iechyd person cofrestredig;
3. unrhyw broblemau sydd gennych gyda chyflogwr, asiantaeth, Cyngor lleol, Corff Llywodraethu, sefydliad addysg bellach neu sefydliad arall nad ydynt wedi’u datrys yn foddhaol i chi, oni bai eu bod yn ymwneud ag ymddygiad person cofrestredig.

Ni all CGA chwaith dderbyn cwynion dienw.

Rwyf am gyflwyno cwyn o hyd. Sut dylwn wneud hyn?

Bydd angen i chi wneud yn siŵr bod eich cwyn yn glir ac yn hawdd ei deall, a’i bod:

• yn union yr un peth â’r gŵyn a wnaethoch i’r cyflogwr neu’r asiant (os nad yw, ni fydd CGA yn ei derbyn)
• yn benodol, yn glir ac yn gryno – bydd angen i chi ei chyfyngu i’r blwch ar dudalen 3 y ffurflen
• yn cynnwys enwau, dyddiadau ac amseroedd pwysig
• yn atodi’r canlynol:
  • tystiolaeth ysgrifenedig sy’n dangos eich bod wedi cyflwyno’r un gŵyn i’r cyflogwr neu’r asiant (rhaid i chi rifo hon a chyfeirio ati ar dudalen 3 y ffurflen gwyno)
  • tystiolaeth ysgrifenedig sy’n dangos bod y cyflogwr neu’r asiant wedi ymchwilio i’ch cwyn, ac wedi dweud wrthych, yn ysgrifenedig, beth oedd canlyniad yr ymchwiliad hwnnw (rhaid i chi rifo hon a chyfeirio ati ar dudalen 3 y ffurflen gwyno)

Os na fyddwch yn cyflwyno'ch cwyn yn y fformat a nodir uchod, caiff ei dychwelyd atoch.

Tystiolaeth ysgrifenedig arall sy’n dangos bod sail i’r hyn yr ydych yn ei ddweud
Gallai hyn gynnwys datganiadau sydd wedi’u hysgrifennu gan bobl a oedd yn dystion i’r digwyddiadau rydych yn sôn amdanyn nhw, cofnodion cyfarfodydd, adroddiadau, memos, cofnodion dyddiadur ac yn y blaen. Os penderfynwch ddefnyddio gwybodaeth y mae angen caniatâd i’w defnyddio, sicrhewch eich bod yn cael hon yn gyntaf.

Mae’n bwysig iawn i chi anfon cymaint o wybodaeth ag y gallwch atom i roi ‘sylwedd’ i’ch cwyn. Hebddi, mae’n bosibl na fydd y Cyngor yn gallu symud y mater yn ei flaen ymhellach.

Cofiwch fod trothwy CGA ar gyfer canfod ymddygiad proffesiynol annerbyniol neu anghymhwysedd proffesiynol difrifol yn uchel.

Anfonwch eich cwyn a’r wybodaeth atodol gyda’i gilydd

Os anfonwch wybodaeth yn ddiweddarach, neu mewn rhannau gwahanol, mae’n bosibl na fydd CGA yn ei derbyn. Mae hyn oherwydd ei bod yn bwysig, er tegwch, i’r person cofrestredig dan sylw allu gweld ac ateb unrhyw gŵyn a gyflwynir amdano, a chael digon o amser i wneud hyn.

Mae hefyd yn bwysig bod CGA yn ymdrin â chwynion mor gyflym â phosibl er mwyn lleihau’r pwysau ar bawb dan sylw, ac i sicrhau ei fod yn gweithredu mewn modd teg a thryloyw fel corff rheoleiddio.

Sut bydd CGA yn ymdrin â’m cwyn?

Lle bydd CGA yn derbyn cwyn, bydd yn ei hanfon at Bwyllgor Ymchwilio i ymchwilio iddi.
Cyn yr ymchwiliad hwn, bydd CGA yn anfon y gŵyn a’r wybodaeth atodol at:

• y person cofrestredig. Bydd ef neu hi’n cael amser i ymateb i’r gŵyn.
• cyflogwr y person cofrestredig. Gofynnir iddo a yw wedi derbyn y gŵyn ai peidio, wedi ymchwilio iddi, a chanlyniad yr ymchwiliad os yw wedi dod i be

Caiff yr holl wybodaeth a gesglir ei rhoi i’r Pwyllgor Ymchwilio.

Pa gamau y gall Pwyllgor Ymchwilio eu cymryd?

Nid yw Pwyllgor Ymchwilio’n cymryd unrhyw ‘gamau’ fel y cyfryw, ond gall wneud un o’r penderfyniadau canlynol:

• penderfynu bod gan berson cofrestredig ‘achos i’w ateb’. Os mai felly y mae, caiff y gŵyn ei throsglwyddo i wrandawiad cyhoeddus gan Bwyllgor Priodoldeb i Ymarfer
• penderfynu nad oes gan y person cofrestredig ‘achos i’w ateb’. Os mai felly y mae, ni fydd CGA yn cymryd unrhyw gamau pellach

Os bydd Pwyllgor Ymchwilio’n penderfynu nad oes gan y person cofrestredig ‘achos i’w ateb’, ni fydd y gŵyn yn mynd ymhellach.

Nid wyf yn fodlon bod y Pwyllgor Ymchwilio wedi penderfynu nad oes gan y person cofrestredig achos i’w ateb. Gaf i apelio?

Na chewch. Nid oes proses apelio ac ni all CGA ystyried yr un gŵyn fwy nag unwaith. Mae penderfyniad y Pwyllgor yn derfynol.

Am y rheswm hwn yn unig, mae’n bwysig eich bod yn dilyn yr arweiniad uchod yn ofalus.

Gweithdrefnau a Rheolau Disgyblu Gorffennaf 2024

Adrannau perthnasol y Rheolau yw Rheol 5(2), Rheol 6, Rheol 7 a Rheol 8.

Bydd CGA yn ysgrifennu atoch pan fydd wedi dod i benderfyniad am eich cwyn.

Cyfrifoldeb y cyflogwr a’r asiant i gyfeirio

Mae cyflogwyr personau cofrestredig (ysgolion (Cyrff Llywodraethu) awdurdodau lleol, sefydliadau addysg bellach ac unrhyw gorff perthnasol arall) ac asiantaethau yn gyfrifol am gyfeirio achosion honedig o ymddygiad proffesiynol annerbyniol, anghymhwysedd proffesiynol difrifol ac euogfarn am drosedd berthnasol i Gyngor y Gweithlu Addysg (CGA).

Mae’n rhaid i gyflogwr neu asiant gyfeirio achos yn unol â Deddf Addysg (Cymru) 2014, fel y’i diwygiwyd, a Rheoliadau Cyngor y Gweithlu Addysg (Prif Swyddogaethau) (Cymru) 2015, fel y'i diwygiwyd, lle:

• mae wedi rhoi’r gorau i ddefnyddio gwasanaethau person cofrestredig yng Nghymru, neu gallai fod wedi rhoi’r gorau i ddefnyddio gwasanaethau person cofrestredig yng Nghymru pe na bai ef neu hi wedi stopio eu darparu nhw (cyflogwr)
• terfynodd drefniadau gyda pherson cofrestredig, neu gallai fod wedi terfynu trefniadau gyda pherson cofrestredig pe na bai ef neu hi wedi eu terfynu neu achos tebyg (asiant)

Nid yw'r canlynol yn gwrthwneud dyletswydd statudol cyflogwr neu asiantaeth i gyfeirio achos:

• Setliad neu gytundebau cilyddol lle roedd diswyddo yn bosibilrwydd.
• Diswyddo am ‘Reswm Sylweddol Arall’ (RhSA) lle terfynwyd cytundeb cyflogaeth o ganlyniad i fater disgyblaethol (ymddygiad a/neu gymhwysedd)

Mewn unrhyw achos, gall CGA ymchwilio i unrhyw achos a gyfeiriwyd ato os yw o’r farn y gallai’r honiadau fod yn gyfystyr â honiad o ymddygiad proffesiynol annerbyniol, anghymhwysedd proffesiynol difrifol neu euogfarnu am drosedd berthnasol.

Cyfrifoldeb cyflogwyr

Mae’n rhaid i gyflogwr adrodd ffeithiau achos i CGA:

1. pan fo cyflogwr wedi rhoi’r gorau i ddefnyddio gwasanaethau person cofrestredig yng Nghymru ar sail:
   1. camymddygiad;
   2. anghymhwysedd proffesiynol; neu
   3. euogfarn am drosedd berthnasol.

2. lle gallai fod wedi rhoi’r gorau i ddefnyddio gwasanaethau person cofrestredig ar y fath sail pe na bai’r person cofrestredig wedi rhoi’r gorau i ddarparu’r gwasanaethau hynny.

Cyfrifoldeb asiantau

Mae’n rhaid i asiant adrodd ffeithiau achos i CGA:

1. lle mae wedi terfynu trefniadau ar sail:
   1. camymddygiad;
   2. anghymhwysedd proffesiynol; neu
   3. euogfarn am drosedd berthnasol.
      
      
2. lle gallai fod wedi terfynu trefniadau ar y fath sail pe na bai’r person cofrestredig wedi eu terfynu; neu

3. lle gallai fod wedi ymatal rhag gwneud trefniadau newydd ar gyfer person cofrestredig ar y fath sail pe na bai’r person cofrestredig wedi rhoi’r gorau i gynnig ei hun i weithio.

Papurau cyfeirio – beth i’w ddarparu

Dylai cyflogwyr ac asiantau gyfeirio at Ran 2 o Atodlen 5 Rheoliadau Cyngor y Gweithlu Addysg (Prif Swyddogaethau) (Cymru) 2015, fel y'i diwygiwyd i weld rhestr o’r gwaith papur perthnasol y dylid ei gynnwys gyda’r atgyfeiriad os yw ar gael.

Achosion Cyfeirio a’r Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (GDG)

Pan fydd CGA yn derbyn achos cyfeirio gan gyflogwr neu asiant, ac mae’n ymddangos y gallai achos cyfeirio o’r fath ymwneud â niwed, neu berygl niwed i blant neu oedolion agored i niwed, bydd yn cyflwyno’r achos cyfeirio i’r GDG.

Gallai’r GDG naill ai benderfynu cynnwys y person cofrestredig ar y Rhestr Waharddedig Plant neu’r Rhestr Waharddedig Oedolion, neu gallai gyfeirio’r achos cyfeirio yn ôl at CGA i’w ystyried ar wahân ar sail broffesiynol.

Nid oes gan CGA unrhyw orchwyl i ymchwilio i, neu wrando ar unrhyw fater sy’n ymwneud â niwed neu berygl niwed i blant neu oedolion agored i niwed.